Chuyển động xanh cho đô thị thông minh: Từ điện hóa phương tiện đến đổi mới quản trị môi trường đô thị

Tham dự Hội thảo có ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội; ông Huỳnh Minh Nhựt - Chủ tịch Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam; Đại tá Nguyễn Thị Xuân Huệ - Phó Cục trưởng, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công An; ông Nguyễn Văn Quý - Trưởng phòng Quản lý Chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội; các Đại diện của Bộ, sở, ngành, các Hiệp hội, viện nghiên cứu, các chuyên gia, nhà khoa học cùng tham dự.

Chuyển đổi xanh không chỉ là thay phương tiện

Ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhấn mạnh: Hà Nội cũng như cả nước đang thực hiện hai chuyển đổi lớn là Chuyên đổi xanh và Chuyển đổi số.

Phát biểu tại Hội thảo, ông Huỳnh Minh Nhựt, Chủ tịch Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam, cho rằng chuyển đổi xanh trong lĩnh vực vệ sinh môi trường cần được nhìn nhận rộng hơn việc thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu truyền thống bằng phương tiện chạy điện.

Theo đó, điện hóa phương tiện phải gắn với việc tổ chức lại toàn bộ chuỗi thu gom, chuyển tải, trung chuyển, vận chuyển và xử lý chất thải. Tùy điều kiện hạ tầng, đặc điểm dân cư và không gian đô thị, cần lựa chọn phương tiện phù hợp, đồng thời tính toán đồng bộ các điểm chuyển tải, trạm trung chuyển, khu vực sạc, bãi đỗ, bảo dưỡng và các yêu cầu về an toàn.

Đại tá Nguyễn Thị Xuân Huệ - Phó Cục trưởng, Cục Công nghiệp an ninh, Bộ Công An phát biểu tại Hội thảo

Thực tế tại các khu phố cũ, ngõ sâu, ngõ hẹp cho thấy phương tiện chuyên dụng cỡ lớn khó tiếp cận, trong khi một phần công việc thu gom vẫn dựa vào phương tiện nhỏ và lao động thủ công. Đây là những yếu tố đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức tổ chức dịch vụ, thay vì chỉ đầu tư phương tiện mới nhưng giữ nguyên mô hình vận hành cũ.

Một hướng được các đại biểu đề cập là thí điểm có kiểm soát các phương tiện điện chuyên dụng, nhất là phương tiện cỡ nhỏ tại những khu vực có đặc thù về hạ tầng. Việc thí điểm cần xác định rõ tuyến hoạt động, điều kiện kỹ thuật, người vận hành, trách nhiệm các bên, yêu cầu an toàn và các chỉ số đánh giá để làm cơ sở điều chỉnh, hoàn thiện trước khi nhân rộng.

Xây dựng hệ sinh thái hạ tầng xanh - thông minh

Chủ tịch Hiệp hội Huỳnh Minh Nhựt phát biểu tại Hội thảo

Từ góc độ quy hoạch, PGS.TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển Hạ tầng, cho rằng chuyển đổi xanh cần được đặt trong một khung tổng thể, trong đó chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, vận hành, an toàn, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp được tính toán đồng thời.

Theo ông, hạ tầng môi trường trong đô thị tương lai cần được kết nối với hạ tầng năng lượng và dữ liệu. Các điểm tập kết rác có thể từng bước chuyển sang mô hình trạm trung chuyển kín, bán ngầm hoặc ngầm hóa, tích hợp các chức năng như ép rác, kiểm soát nước rỉ, cảm biến đo độ đầy, camera và các giải pháp tự động hóa.

Cùng với đó, phương tiện thu gom có thể được tích hợp thiết bị IoT, kết nối dữ liệu về hành trình, thời gian hoạt động, mức tiêu thụ năng lượng và tình trạng kỹ thuật. Dữ liệu này giúp đơn vị vận hành tối ưu tuyến thu gom, điều chỉnh tần suất hoạt động, đồng thời tạo thêm cơ sở để cơ quan quản lý theo dõi chất lượng dịch vụ.

PGS.TS Lưu Đức Hải cũng đề xuất nghiên cứu bố trí hạ tầng sạc phù hợp với không gian đô thị, trong đó có thể tính đến các khu vực như bãi đỗ xe đạp, điểm kết nối metro, điểm dừng xe buýt; qua đó tận dụng hạ tầng sẵn có và nâng cao hiệu quả sử dụng không gian đô thị.

Hội thảo thu hút rất đông các đại biểu tham dự

Đáng chú ý, theo thông tin được chia sẻ tại Hội thảo, Hà Nội đang nghiên cứu các phương tiện thu gom chạy điện quy mô nhỏ phù hợp với hạ tầng đô thị. URENCO cũng đã triển khai các phương tiện mới có tích hợp GPS, camera giám sát và điều hành từ xa; dữ liệu GPS phương tiện thu gom, vận chuyển đang được chia sẻ phục vụ công tác theo dõi, quản lý.

Chuyển đổi phương tiện, hình thành chuỗi giá trị xanh

TS. Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, nhấn mạnh chuyển đổi xanh là yêu cầu tất yếu nhưng cần bắt đầu từ những vấn đề cụ thể của từng đô thị và được tính toán trên toàn hệ thống.

Theo ông, nếu chỉ nhìn chuyển đổi phương tiện như việc thay xe chạy xăng, dầu bằng xe điện thì chưa đầy đủ. Quá trình này phải gắn với tổ chức lại toàn bộ chuỗi thu gom, trung chuyển, vận chuyển và xử lý chất thải; đồng thời cần tính đến quy hoạch, hạ tầng và dữ liệu.

Từ góc nhìn phát triển công nghiệp, chuyển đổi phương tiện vệ sinh môi trường cũng có thể tạo ra một chuỗi giá trị mới, từ sản xuất phương tiện, linh kiện, thiết bị, năng lượng, hạ tầng sạc đến dịch vụ vận hành, bảo dưỡng. Việc triển khai ở quy mô phù hợp sẽ tạo thêm dư địa để doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng phục vụ chuyển đổi xanh.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp môi trường đô thị. Chuyển đổi xanh chỉ có thể đi vào thực tế khi giải pháp công nghệ phù hợp với điều kiện vận hành, chi phí và đặc thù từng địa bàn; đồng thời người lao động được hỗ trợ bằng các phương tiện phù hợp, giảm sức lao động thủ công và nâng cao an toàn trong quá trình làm việc.

Tăng cường kết nối Hiệp hội - doanh nghiệp

Một trong những kết quả đáng chú ý của Hội thảo là Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam và Công ty CP Cơ khí và Lắp máy Việt Nam (Colavi) đã ký Biên bản ghi nhớ hợp tác về phát triển và triển khai phương tiện, thiết bị, giải pháp phục vụ ngành môi trường.

Lễ ký Biên bản ghi nhớ hợp tác về phát triển và triển khai phương tiện, thiết bị, giải pháp phục vụ ngành môi trường giữa Công ty Cổ phần Cơ khí và Lắp đặt Việt Nam (COLAVI) và Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam (VUIZEA).

Theo nội dung hợp tác được công bố, hai bên sẽ phối hợp nghiên cứu, phát triển và đưa vào ứng dụng những phương tiện, thiết bị phù hợp với yêu cầu thực tế của hoạt động vệ sinh môi trường, từng bước đáp ứng yêu cầu chuyển đổi phương tiện trong đô thị.

Chủ tịch Hiệp hội Huỳnh Minh Nhựt cho biết, nhu cầu đổi mới phương tiện đã được nhiều doanh nghiệp môi trường đặt ra từ lâu. Tuy nhiên, để một phương tiện mới thực sự đáp ứng yêu cầu vận hành, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị sản xuất và doanh nghiệp trực tiếp sử dụng. Đây cũng là cơ sở để Hiệp hội tiếp tục kết nối các doanh nghiệp môi trường với các đơn vị nghiên cứu, sản xuất, cung cấp công nghệ, qua đó đưa các giải pháp từ thử nghiệm đến ứng dụng thực tế.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Hội thảo “Chuyển động xanh cho đô thị thông minh” vì vậy không chỉ tập trung vào câu chuyện điện hóa phương tiện vệ sinh môi trường, mà mở rộng thành diễn đàn trao đổi về tổ chức hạ tầng, công nghệ, dữ liệu, nguồn nhân lực, tiêu chuẩn và cơ chế phối hợp giữa các bên.

Đối với các đô thị đang hướng tới giảm phát thải và xây dựng hệ thống quản trị thông minh, đây là những nội dung có tính liên kết chặt chẽ. Khi phương tiện, hạ tầng, năng lượng, dữ liệu và con người được tổ chức trong cùng một hệ thống, chuyển đổi xanh mới có điều kiện trở thành quá trình cải thiện thực chất hiệu quả dịch vụ môi trường, chất lượng đô thị và điều kiện làm việc của người lao động.

Hà Thắm - Lâm Bình