Thúc đẩy đổi mới công nghệ, hướng tới đô thị xanh và phát thải thấp

Tổ chức trong khuôn khổ sự kiện VIETWATER 2026, hội thảo là diễn đàn trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất các giải pháp công nghệ nhằm hiện đại hóa hoạt động vệ sinh môi trường, quản lý chất thải và thúc đẩy phát triển đô thị bền vững.

Tham dự Hội thảo có ông Huỳnh Minh Nhựt, Chủ tịch Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam; các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường và xây dựng.

Chủ tịch Huỳnh Minh Nhựt phát biểu khai mạc

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Hiệp hội Huỳnh Minh Nhựt nhấn mạnh: Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ môi trường. Sự gia tăng dân số đô thị, hoạt động xây dựng, tiêu dùng và phát triển hạ tầng khiến áp lực lên hệ thống vệ sinh môi trường, quản lý chất thải rắn, xử lý nước thải, kiểm soát bụi và tiếng ồn ngày càng lớn.

Thực tiễn đó đòi hỏi phải đổi mới phương thức quản lý, chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải sang quản lý tổng hợp, chú trọng phòng ngừa ô nhiễm, giảm phát sinh chất thải, tái sử dụng, tái chế và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Theo Chủ tịch Hiệp hội, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ có vai trò quan trọng trong nâng cao năng suất, chất lượng dịch vụ, giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đặc biệt, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý (GIS), cảm biến và các nền tảng quản lý thông minh sẽ tạo thêm cơ hội nâng cao hiệu quả giám sát, dự báo và điều hành hoạt động vệ sinh môi trường.

Tuy nhiên, để các công nghệ mới được ứng dụng rộng rãi, cần có sự đồng bộ về thể chế, cơ chế chính sách, nguồn lực đầu tư, chất lượng nhân lực và sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng.

Hội thảo thu hút đông đảo các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp tham dự

Đổi mới công nghệ, chuyển từ xử lý chất thải sang thu hồi tài nguyên

Tại Hội thảo, GS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và Công nghiệp Việt Nam đã trình bày tham luận về công nghệ vệ sinh môi trường và quản lý chất thải rắn đô thị tiên tiến, đáp ứng yêu cầu xây dựng đô thị xanh, giảm phát thải tại Việt Nam.

Theo GS.TS Nguyễn Hữu Dũng, quản lý chất thải rắn đô thị cần chuyển mạnh từ mô hình thu gom, vận chuyển và chôn lấp sang quy trình phân loại, tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và xử lý phần chất thải còn lại. Mục tiêu không chỉ là nâng cao hiệu quả xử lý, cải thiện vệ sinh đường phố mà còn phải giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm tài nguyên, nâng cao chất lượng sống và bảo đảm chi phí phù hợp với điều kiện kinh tế của từng đô thị.

GS.TS Nguyễn Hữu Dũng trình bày tham luận tại hội thảo

Thông qua tham luận, Viện trưởng Viện Môi trường đô thị và Công nghiệp Việt Nam đã đề xuất 5 nhóm định hướng công nghệ trọng tâm, gồm: Giảm phát sinh chất thải tại nguồn; phân loại, thu gom và vận chuyển thông minh; tái sử dụng, tái chế vật liệu; xử lý phần chất thải không thể tái chế; hiện đại hóa hoạt động vệ sinh môi trường đô thị thông qua phương tiện ít phát thải, cảm biến và dữ liệu số.

Trong đó, các trung tâm phân loại rác hiện đại có thể tích hợp dây chuyền băng tải, sàng cơ học, thiết bị tách từ, tách kim loại màu và cảm biến quang học để nhận dạng, phân loại các vật liệu có khả năng tái chế. Đối với chất thải xây dựng, việc nghiền, sàng, phân loại để sản xuất cốt liệu tái chế, gạch và vật liệu san lấp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật là hướng đi cần được quan tâm.

Bên cạnh đó, chất thải hữu cơ có thể được xử lý bằng công nghệ ủ hiếu khí hoặc tiêu hóa kỵ khí để tạo khí sinh học. Công nghệ đốt rác thu hồi năng lượng cũng cần được nghiên cứu, lựa chọn phù hợp với thành phần chất thải và điều kiện thực tế.

Một điểm đáng chú ý trong tham luận GS.TS Nguyễn Hữu Dũng là quan điểm không có một công nghệ duy nhất phù hợp với tất cả địa phương. Việc lựa chọn công nghệ phải căn cứ vào thành phần chất thải, quy mô đô thị, quỹ đất, khả năng đầu tư, năng lực vận hành và thị trường tiêu thụ sản phẩm tái chế, tránh đầu tư dàn trải hoặc lựa chọn thiết bị hiện đại nhưng thiếu tính khả thi trong vận hành.

TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu chấm dứt chôn lấp rác trực tiếp vào năm 2030

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh đánh giá cao giá trị thực tiễn của các giải pháp được chuyên gia trình bày, đặc biệt là tái sử dụng chất thải xây dựng, xử lý nước thải, thu hồi tài nguyên từ rác và ứng dụng công nghệ xử lý chất thải sinh hoạt không phát sinh ô nhiễm thứ cấp.

Ông Nguyễn Hồng Nguyên đánh giá cao giá trị thực tiễn của các giải pháp tại hội thảo

Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, sau khi sáp nhập 3 địa phương, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh khoảng 14.000 tấn/ngày. Trong đó, khoảng 4.000 tấn được xử lý bằng các phương pháp khác, còn hơn 10.000 tấn vẫn được đưa đi chôn lấp.

Bên cạnh áp lực về khối lượng, công tác thu gom, vận chuyển và phân loại chất thải tại nguồn vẫn còn những hạn chế. Phương tiện thu gom tại một số khu vực còn lạc hậu, hệ thống điểm tập kết và trạm trung chuyển chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý của một đô thị có quy mô lớn.

Trước thực trạng này, TP. Hồ Chí Minh định hướng thay đổi phương thức quản lý, xử lý chất thải theo hướng coi rác là tài nguyên, tăng cường tái chế, thu hồi năng lượng và tận dụng các sản phẩm sau xử lý. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 chấm dứt xử lý rác bằng phương pháp chôn lấp trực tiếp, đồng thời đẩy mạnh phân loại chất thải tại nguồn nhằm thu hồi tối đa các thành phần có khả năng tái sử dụng, tái chế.

Cùng với đổi mới công nghệ xử lý, thành phố sẽ tiếp tục đầu tư, sắp xếp lại hệ thống thu gom, vận chuyển và trung chuyển chất thải theo hướng cơ giới hóa, đồng bộ hạ tầng. Dự kiến trong năm 2027, TP. Hồ Chí Minh sẽ rà soát, điều chỉnh quy hoạch hạ tầng kỹ thuật liên quan đến các trạm trung chuyển chất thải, phù hợp với quy mô đô thị và yêu cầu quản lý môi trường trong giai đoạn mới.

Tăng cường kết nối, thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào thực tiễn

Các nội dung trao đổi tại Hội thảo cho thấy, phát triển đô thị xanh, đô thị phát thải thấp không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn công nghệ xử lý chất thải mà còn đòi hỏi đổi mới đồng bộ từ khâu giảm phát sinh, phân loại tại nguồn, tổ chức thu gom, vận chuyển đến xử lý và tái sử dụng tài nguyên.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần hoàn thiện cơ chế kinh tế đối với hoạt động thu gom, xử lý chất thải; đổi mới phương thức đặt hàng dịch vụ công theo khối lượng, chất lượng đầu ra và kết quả môi trường; đồng thời khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân, tăng cường tiêu chuẩn, giám sát môi trường và đào tạo nhân lực vận hành công nghệ.

Hội thảo là hoạt động thiết thực của VUIZEA giúp kết nối cơ quan quản lý, các nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp

Hội thảo là hoạt động thiết thực của Hiệp hội Môi trường đô thị và Khu công nghiệp Việt Nam nhằm kết nối cơ quan quản lý, các nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp; tạo diễn đàn chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và giải pháp công nghệ trong lĩnh vực môi trường đô thị.

Thông qua các ý kiến và đề xuất chuyên môn, Hội thảo góp phần thúc đẩy đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ vệ sinh môi trường, khuyến khích ứng dụng công nghệ tiên tiến và tăng cường khả năng huy động nguồn lực xã hội cho công tác bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững tại Việt Nam.

-Lâm Hà-